DETALE ARCHITEKTONICZNE
Programowe nawiązywanie do budownictwa minionych epok uwidoczniło się w wykorzystaniu znacznej ilości historycznych elementów architektonicznych.
ATTYKA
Dawniej obok funkcji dekoracyjnej pełniła także funkcję użytkową. Miała zabezpieczać
sąsiednie budynki w przypadku pożaru. Najbardziej efektowną attyką w Nowej Hucie
ozdobione są bliźniacze budynki Centrum
Administracyjnego HTS. Dzięki jej obecności
sprawiają wrażenie dużo starszych niż są w rzeczywistości. Większość attyk nowohuckich
należy do odmiany tzw. pełnych i składa się z płycin często obramowanych profilowaniami.
Niektóre posiadają małe blanki. Często spotykanym motywem jest długa szczelina pomiędzy
dachem a płyciną. Zdaniem niektórych badaczy ujawnia ona także militarne przeznaczenie
tych ozdób. Attyka miała osłaniać strzelca a szczelina miała pełnić funkcję otworu
strzelniczego. Budynek stawał się dobrym punktem obronnym.
PRZEWIĄZKI
Kwartałowa zabudowa wymuszała na budowniczych rozwiązanie problemu dojścia i dojazdu
do wnętrz osiedli. W Nowej Hucie występuje duża różnorodność pasaży o różnej
wielkości i formie.
Często występuje pojedynczy lub podwójny łuk podparty filarami lub
kolumnami. Kolumny posiadają formę uproszczoną, ale zazwyczaj zachowują podział na
bazę, trzon i głowicę. Sklepienia pasaży często pokrywają kasetony.
Szczególną formą pasaży są serliana, rozwiązanie zapożyczone z architektury renesansowej.
W Nowej Hucie widać również nawiązania ( być może nie do końca świadome)
do odleglejszych epok. Podczas zwiedzania warto zwrócić uwagę na os.Centrum A od strony
głównych alej.
W balkonach widać charakterystyczne kolumny zwężające się ku dołowi.
Przypominają one kolumny kreteńskie, od pierwowzorów z pałacu Minosa odróżnia je
większa smukłość i podłużne żłobkowania.
Każde z osiedli nowohuckich posiada odrębny wyraz architektoniczny, każde jest
na swój sposób inne i niepowtarzalne, pomimo często podobnej urbanistyki. Między
osiedlami są duże dysproporcje w ilości użytych ozdób. Są osiedla, na których spotykamy
dużą różnorodność i bogactwo detali, a forma budynków jest bardzo urozmaicona. Należą do
nich na pewno osiedla A,B,C,D.
Również niektóre osiedla położone dalej od centrum są
interesujące. Obok wspomnianych attyk powszechne są lizeny urozmaicające monotonię
płaszczyzn ścian, gzymsy, ozdobne wspornki, niekiedy fikuśne balkony. Wejścia do klatek
schodowych ozdobione są portalami, czasem zaopatrzonymi w nadświetla.
(ŁK)
